Trẻ con trong xóm và đàn ong dú: nuôi sao cho êm

Nuôi ong dú ở xóm thì đàn ong không chỉ là chuyện trong nhà. Trẻ con hàng xóm đi ngang hàng rào, bạn của con mình sang chơi, đám nhỏ đạp xe qua đường đất sát vườn. Cái thùng ong mà con mình đã được dặn kỹ, thì trẻ khác chưa ai dặn. Phần lớn sự cố nhỏ với tổ ong dú ở nông thôn đến từ chỗ này: không phải ong đi phá ai, mà là trẻ lạ chọc phá tổ vì tò mò.

Tin tốt là ong dú không có ngòi đốt, nên chuyện trẻ trong xóm lại gần tổ hiếm khi thành chuyện lớn. Nhưng để đàn ong yên ổn và hàng xóm vui vẻ, người nuôi trong làng thường làm thêm vài việc mà người nuôi ở phố ít khi nghĩ tới.

Vì sao đàn ong trong xóm hay bị trẻ chọc

Ở làng, trẻ con chơi theo đám, đi khắp các vườn. Một thùng gỗ lạ có con gì bay ra bay vào là thứ hấp dẫn nhất trên đường đi học về. Trẻ nghe người lớn bảo «ong đó không chích», thế là có đứa lấy que khều thử cái ống sáp ở cửa tổ, có đứa ném sỏi xem ong bay ra không. Ong dú không đốt nên không ai bị thương, nhưng ống cửa bể, đàn mất mấy ngày xây lại, có khi bị kiến lợi dụng tràn vào.

Nói cách khác, chính vì ong dú hiền nên trẻ dám lại gần. Người nuôi trong làng phải tính tới điều này ngay từ lúc chọn chỗ đặt thùng.

Bốn việc nên làm khi nuôi ong dú gần nhà hàng xóm

1. Nói trước với các nhà có con nhỏ

Không cần trịnh trọng, gặp ở quán hay ngoài ngõ thì nói vài câu: nhà mới đặt mấy thùng ong dú, loại không chích, cho tụi nhỏ ghé xem thoải mái nhưng nhờ dặn đừng lấy que chọc cửa tổ. Phụ huynh nghe vậy thường yên tâm hơn, lại tự dặn con. Hàng xóm biết trước cũng không giật mình khi thấy ong bay qua sân nhà họ.

2. Lùi thùng khỏi đường làng

Thùng đặt sát hàng rào giáp đường thì trẻ đi ngang với tay là tới. Lùi vào trong vườn vài bước, cửa tổ quay vào trong hoặc quay chếch, phía trước trồng một khóm cây bụi hay dựng hàng rào thưa. Ong vẫn bay qua được, nhưng trẻ đi đường không nhìn thẳng vào cửa tổ.

3. Mở một buổi cho trẻ trong xóm sang xem

Thay vì để đám nhỏ lén lút, mời luôn chúng sang vào một buổi chiều mát, có người lớn đứng cạnh. Chỉ cho xem ong mang phấn về, cửa tổ làm bằng gì, tại sao không được chọc. Trẻ được xem đàng hoàng một lần, có lời giải thích, thì về sau thường thành người canh giùm tổ ong cho chủ nhà.

4. Thống nhất vài lời dặn chung

Mấy nhà cùng nuôi trong một xóm nên dặn trẻ cùng một kiểu, để trẻ đi vườn nào cũng nghe một luật:

• Đứng bên hông thùng, không đứng chắn cửa tổ.
• Không gõ, không lắc, không chọc que.
• Ong bu lên tóc thì đi chậm ra, đừng đập.
• Không tự ý mở thùng hay lấy mật.

Khi tổ bị trẻ con phá

Một tổ bị khều cửa thường hồi lại được. Đàn mất đi vì chuyện này hiếm hơn đàn mất vì kiến hay vì nắng nóng. Giữ được tình làng nghĩa xóm thì đáng hơn mấy ngày đàn ong phải sửa cửa.

Đàn ong và trẻ con: chuyện của cả xóm

Ở những nơi nhiều nhà cùng nuôi, trẻ con lớn lên với đàn ong như với cây ổi, cây xoài trong vườn. Chúng biết ong mùa nào ra nhiều, biết đàn nhà nào mạnh. Nghề nuôi ong dú bén rễ trong làng được một phần là nhờ thế hệ nhỏ thấy nó hằng ngày. Chuyên mục Câu chuyện nghề có thêm nhiều chuyện người nuôi kể về đàn ong trong cộng đồng.

Cho cả xóm cùng bắt đầu

Nhiều xóm có vài nhà cùng nuôi là vì một nhà nuôi trước, hàng xóm thấy hay rồi xin theo. Lúc đó, nên nhận tổ giống từ trại chứ không rủ nhau vào rừng bắt tổ, vừa giữ đàn tự nhiên vừa ít rủi ro đàn bỏ đi. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống, mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật, xem ở ongquy.com. Những nhà nuôi lâu có tổ dư hoặc mật muốn trao đổi với nhau thì có thể đăng lên chợ của người nuôi.

Câu hỏi thường gặp