Nuôi ong dú trong vườn nhỏ và sân sau ở xóm quê

Ở nhiều xóm quê bây giờ, nhà nào cũng chỉ còn mảnh vườn hẹp quanh nhà: vài gốc xoài, bụi chuối, giàn mướp, khoảnh sân phơi lúa. Người ta hay nghĩ vậy thì không đủ chỗ nuôi ong. Thật ra con ong dú không biết hàng rào nhà ai. Nó bay sang vườn bên cạnh, ra bờ ruộng, lên hàng cây ven đường làng. Cái vườn của cả xóm mới là đồng cỏ của nó.

Nhìn theo cách đó, chuyện nuôi ong dú trong vườn nhỏ ở xóm không còn là chuyện riêng một nhà. Nó dính đến việc hàng xóm có phun thuốc hay không, xóm còn bao nhiêu cây, và mấy nhà cùng nuôi thì chia nhau nguồn hoa ra sao.

Vườn nhà mình nhỏ, nhưng vườn của ong thì rộng

Thử đứng giữa sân nhà, nhìn quanh trong tầm vài trăm mét: có bao nhiêu vườn cây ăn trái, bao nhiêu hàng rào dâm bụt, bờ tre, ruộng có cỏ dại ra hoa. Đó là chỗ ong của mình sẽ đi làm. Một nhà vườn chỉ vài chục mét vuông, nằm giữa xóm còn nhiều cây, có khi dễ nuôi hơn một vườn rộng nằm cạnh khu công nghiệp hay đường nhựa trơ trọi.

Nói chuyện với hàng xóm trước khi đặt tổ

Ở xóm, người ta sống gần nhau, chuyện con ong cũng thành chuyện chung. Đặt tổ rồi mới để hàng xóm phát hiện thì dễ sinh lời ra tiếng vào. Nên làm mấy việc sau:

1. Nói với nhà sát vách rằng ong dú không có ngòi đốt, chỉ bay nhỏ và rất hiền.
2. Hỏi xem nhà ai hay phun thuốc cho vườn rau, vườn trái, phun vào mùa nào.
3. Nhờ báo trước một hôm khi định phun, để mình che cửa tổ hoặc biết mà theo dõi.
4. Đặt cửa tổ quay về phía vườn nhà mình, không hướng thẳng sang sân nhà bên.
5. Khi chia được mật, biếu hàng xóm một ít. Chuyện nhỏ nhưng giữ được lâu dài.

Đặt tổ ở chỗ nào trong vườn hẹp

Vườn quê thường có đất và có bóng cây, nên dễ hơn sân xi măng ở phố. Chọn gốc cây có tán che từ trưa trở đi, kê thùng lên giàn cao khỏi đất ẩm, chân có chén nước chặn kiến. Tránh đặt gần chuồng gà, chuồng heo vì ruồi nhiều, và tránh chỗ phơi lúa, phơi đồ cả nhà đi lại. Mùa mưa nhớ nhìn xem chỗ đặt có bị ngập hay nước mái hắt vào không.

Nhiều nhà cùng nuôi: chia nguồn hoa sao cho đều

Khi một nhà nuôi thấy được, nhà bên cạnh hay làm theo. Đó là điều tốt, nhưng nếu cả chục tổ dồn trong vài vườn liền nhau thì nguồn hoa quanh đó bị chia mỏng, mùa ít hoa tổ nào cũng yếu. Mấy nhà trong xóm nên rải tổ ra, mỗi nhà vài tổ, cách nhau một quãng. Cùng nhau trồng thêm cây có hoa ở bờ rào, đầu ngõ, ven mương thì cả xóm đều lợi.

Tổ mạnh tách ra, nhà có thể đổi hoặc cho nhau, không phải ai cũng đi mua từ đầu, và tuyệt đối không ai đi cưa tổ trong hốc cây rừng về nuôi. Những chuyện kiểu này được kể nhiều ở mục Câu chuyện nghề.

Tổ giống ban đầu và chỗ học nghề

Xóm chưa ai nuôi thì cần một tổ giống tốt để bắt đầu. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống trong thùng, mật ong dú, các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật, thông tin ở ongquy.com. Mấy nhà trong xóm muốn rủ nhau đi học cách đặt tổ, tách tổ cho đúng thì có thể đăng ký tour học thực hành tại trại. Các thắc mắc ban đầu khác xem ở mục Hỏi đáp người mới.

Câu hỏi thường gặp