Cả xóm thống nhất kiểu thùng và giá kê ong dú

Trong một xóm có nhiều nhà nuôi ong dú, đi một vòng là thấy đủ kiểu thùng: thùng gỗ to thùng gỗ nhỏ, thùng xốp, thùng nhựa, cái treo dưới mái hiên, cái đặt trên mấy viên gạch. Mỗi nhà tự làm theo ý mình thì cũng nuôi được, nhưng đến lúc cần giúp nhau, như chia tổ tách, mượn thùng, chỉ nhau cách kiểm tra, thì sự lộn xộn đó thành bất tiện. Xóm nào đã thống nhất được kiểu thùng và giá kê thì việc chung trơn tru hẳn, và khách đến xem cũng thấy đây là một làng nghề có nề nếp.

Vì sao cả xóm nên dùng chung một kiểu

Lợi ích lớn nhất không nằm ở chuyện đẹp mà ở chuyện làm chung. Khi nhà này tách đàn mà nhà kia đang có thùng trống, nếu thùng cùng cỡ thì chỉ việc mang qua. Khi một nhà đi vắng, người hàng xóm sang kiểm giúp sẽ biết ngay mở nắp ở đâu, chén chống kiến nằm chỗ nào. Khi người mới vào nghề, chỉ cần nhìn một thùng là học được cho cả xóm.

Thứ hai là mua chung vật liệu. Cùng một quy cách thì có thể gom gỗ, gom sắt làm giá, nhờ một người có tay nghề đóng cho cả mẻ, thay vì mỗi nhà tự mày mò. Thứ ba mới là vẻ ngoài: các dãy thùng cùng kiểu dọc đường xóm tạo cảm giác ngăn nắp, có tổ chức.

Nên thống nhất cái gì, để tự do cái gì

Thống nhất quá chặt thì khó thuyết phục mọi nhà, còn lỏng quá thì vô ích. Cách chia hợp lý:

Phần bên trái là phần kỹ thuật, ảnh hưởng trực tiếp tới đàn và tới việc trao đổi giữa các nhà. Phần bên phải là phần cá tính, để mỗi nhà vẫn thấy thùng của mình là của mình.

Cách đi tới một mẫu chung

1. Ngồi lại với nhau. Mỗi nhà mang một thùng đang nuôi tốt nhất ra cùng xem. Thùng nào đàn ở lâu, ít bỏ tổ thì chọn làm gốc.
2. Làm một thùng mẫu. Đóng một cái thật chuẩn, ghi kích thước ngay trên thành ngoài bằng bút chì hoặc dao khắc, để ai cần cứ đến đo.
3. Làm một giá mẫu. Thống nhất độ cao vừa tầm người đứng thẳng nhìn xuống nắp, và một kiểu chặn kiến chung như chén nước hay lon dầu dưới chân.
4. Thay dần, không thay ồ ạt. Thùng đang có đàn thì cứ để. Chỉ khi tách đàn hoặc thùng cũ hư mới dùng thùng theo mẫu mới.
5. Ghi lại. Một cuốn sổ chung hoặc một nhóm nhắn tin ghi ai đang có thùng trống, ai sắp tách, để điều phối.

Bước bốn rất quan trọng. Chuyển đàn đang ổn định sang thùng mới chỉ vì muốn đồng bộ là tự làm đàn yếu đi. Xóm nào nóng vội làm việc này thường gặp cảnh vài đàn bỏ tổ.

Mái che và lối đi trong xóm

Ở những xóm đặt thùng dọc hàng rào hay dọc đường đi, mái che còn có vai trò che chắn cho người qua lại. Mái chung một kiểu nhìn gọn, lại báo hiệu rằng đây là chỗ có đàn ong, trẻ con đi ngang biết mà không nghịch. Mái nên đặt cách nắp thùng vài phân, sáng màu, nhô ra phía nắng chiều. Cửa thùng nên quay ra phía vườn, tránh quay thẳng vào lối đi chung để ong bay ra vào không vướng người.

Những chuyện làm chung khác của các xóm nuôi ong có ở mục Câu chuyện nghề, còn quy cách thùng chi tiết thì xem mục Dụng cụ & thùng nuôi.

Những vướng mắc thường gặp khi thống nhất

• Nhà đã lỡ đóng nhiều thùng khác cỡ: cứ dùng tiếp, chỉ làm thùng mới theo mẫu chung.
• Có nhà thích thùng xốp vì rẻ: giải thích bằng chính đàn trong xóm, đàn nào ở thùng gỗ dày qua mùa nắng tốt hơn thì nói chuyện đó.
• Thùng giống nhau làm ong về nhầm: mỗi nhà đánh một dấu riêng gần cửa thùng, như vạch màu hay hình đơn giản, và chừa khoảng cách giữa các thùng.

Cả xóm cùng đi xem một trại làm bài bản

Cách thuyết phục nhanh nhất là cho mọi người tận mắt thấy một nơi làm đồng bộ. Một chuyến tham quan và học thực hành tại trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh giúp cả nhóm thấy thùng, giá, mái được bố trí ra sao trước khi về làm mẫu chung. Trại cũng có tổ ong dú giống cho nhà nào cần bổ sung đàn, cùng mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật, xem tại ongquy.com.

Câu hỏi thường gặp