Nuôi vài tổ ong dú nhiều năm trong xóm: giữ nghề chung

Ở nhiều xóm quê, nghề ong dú không nằm trong tay một trại lớn nào. Nó rải ra mỗi nhà vài thùng: thùng dưới mái hiên nhà này, giàn sau vườn nhà kia, mấy tổ trong bụi tre đầu ngõ. Không ai coi đó là nghề chính, nhưng hỏi ra thì đàn nhà này tách từ đàn nhà kia, đàn nhà kia lại xin từ một ông cụ cuối xóm từ nhiều năm trước.

Kiểu nuôi rải rác, mỗi nhà vài tổ như vậy giữ được lâu dài là nhờ một thứ ít được nói tới: xóm giềng. Bài này nhìn chuyện nuôi vài tổ suốt nhiều năm từ phía cộng đồng, những gì hàng xóm làm được cho nhau mà một người nuôi một mình không làm được.

Vì sao mỗi nhà vài tổ lại bền

Ong dú bay kiếm ăn trong một vòng không rộng quanh tổ. Dồn nhiều thùng vào một vườn thì các đàn chen nhau trên cùng mấy cây ra hoa. Rải ra mỗi nhà vài thùng thì mỗi đàn có vùng kiếm ăn riêng, hoa của cả xóm được dùng đều hơn.

Thứ hai là rủi ro được chia ra. Một vườn bị phun thuốc, một mùa mưa dột, một ổ kiến lớn chỉ làm hỏng vài thùng của một nhà. Cả xóm vẫn còn đàn, và nguồn giống không bị đứt.

Thứ ba là công sức vừa với người không làm nghề. Vài tổ thì ông bà ở nhà trông được, trẻ con đi học về liếc nhìn được. Không ai phải bỏ việc chính để lo ong.

Đàn ong đi từ nhà này sang nhà khác

Cách nghề ong dú lan trong xóm gần như luôn giống nhau: một nhà có đàn chật, tách ra một tổ, đem cho người hàng xóm hỏi xin. Vài năm sau, nhà được cho lại tách cho nhà khác. Chuyền như vậy có mấy cái lợi rõ ràng:

• Tổ giống đã quen thời tiết, quen loại hoa của chính vùng đó.
• Người nhận có người dạy ngay sát vách, hỏi gì cũng được.
• Không ai phải lên rừng bắt tổ hoang, vừa làm hại đàn ngoài tự nhiên vừa dễ chết tổ khi mang về.
• Đàn nhà nào mất thì xin lại được từ nhà gần nhất, không phải đi xa.

Kỹ thuật tách đàn và những lưu ý khi chuyển tổ đi nơi khác có trong mục Chia sẻ kinh nghiệm.

Những việc một nhà không tự làm được

Chuyện phun thuốc là chuyện hay sinh mất lòng nhất. Kinh nghiệm của nhiều xóm là nói sớm, nói nhẹ, và biếu hàng xóm một hũ mật nhỏ khi thu. Người được biếu mật thường tự nhớ báo trước khi phun.

Giữ nghề qua nhiều thế hệ

Nhiều tổ trong xóm có tuổi đời dài hơn người chăm nó. Ông nuôi, rồi con cháu tiếp, có khi đàn được tách ra ở nhà mới khi con cái ra riêng. Giữ được như vậy không cần gì cao siêu: cho trẻ con đứng xem lúc thu mật, chỉ cho chúng cách nhìn cửa tổ, cách thay chén nước chân giá. Ong dú không có ngòi đốt nên đây là loài ong hiếm hoi mà trẻ con đứng gần được mà không sợ.

Những câu chuyện như vậy, về đàn ong đi qua mấy đời trong một nhà hay một xóm, được góp lại trong mục Câu chuyện nghề.

Khi cần nguồn ngoài xóm

Có lúc cả xóm cùng thiếu: một mùa mưa dài làm nhiều nhà mất đàn, hoặc xóm mới có người muốn nuôi mà chưa ai có đàn để tách. Lúc đó có thể tìm người nuôi ở xóm khác trên chợ mua bán tổ và mật ong dú, nơi người nuôi tự đăng tổ, đăng mật. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh cũng có tổ ong dú giống, mật ong dú, các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật hợp để làm quà; xem ở ongquy.com.

Câu hỏi thường gặp