Mối, chuột quấy ong dú: cả xóm cùng chặn mới yên

Ở xóm có nhiều nhà cùng nuôi ong dú, chuyện mối, chuột ít khi là chuyện riêng của một hộ. Chuột không biết ranh giới vườn. Mối từ đống gỗ mục nhà bên lan sang chân kê nhà mình. Một nhà rải thuốc diệt chuột ngay sát hàng rào, ba nhà quanh đó thấy ong ra vào thưa hẳn mà không rõ vì sao.

Vì vậy ở những nơi nuôi thành cụm, cách hiệu quả nhất không phải mỗi nhà tự đánh một trận, mà là cả khu ngồi lại thống nhất vài việc chung.

Vì sao xử lý riêng lẻ hay thất bại

Chuột có đường đi quen qua nhiều vườn. Một nhà dọn sạch, đặt bẫy, chuột chỉ chuyển sang nhà bên có đống củi, rồi vài tuần sau lại quay về. Mối cũng vậy: tổ mối nằm dưới gốc cây cũ hay hàng rào gỗ chung, mỗi nhà đổi chân kê sang gạch thì đỡ được thùng mình, nhưng hàng rào, chuồng trại gỗ vẫn bị ăn và đường mối vẫn tiếp tục lan.

Thêm một điều người trong làng nuôi đều biết: ong dú nhạy mùi. Một nhà dùng thuốc mạnh để xử lý thì mùi bay sang thùng ong nhà khác, có khi làm đàn bỏ đi hay ngưng ra kiếm ăn một thời gian.

Những việc nên thống nhất trong xóm

1. Báo trước khi dùng thuốc. Ai định rải bả chuột, xử lý tổ mối hay phun thuốc cỏ thì báo cho các hộ nuôi ong gần đó, để họ biết mà theo dõi đàn và chọn chỗ đặt xa thùng.
2. Dọn ổ chung vào một ngày. Đống củi, rơm, gỗ vụn, rác ở bờ ranh, nhà kho bỏ không là nơi chuột làm hang. Dọn cùng một đợt thì chuột không còn chỗ chạy sang.
3. Xử lý tổ mối ở xa khu đặt ong. Tổ mối dưới gốc cây cũ, chân hàng rào gỗ được đào bỏ hoặc xử lý ở vị trí cách xa giàn thùng.
4. Không vứt thùng hỏng ra vườn. Thùng mục, ván vụn còn mùi sáp mật là mồi cho cả mối lẫn chuột; đốt bỏ hoặc gom về một chỗ xa khu ong.
5. Báo nhau khi thấy dấu hiệu. Một nhà thấy chuột gặm thùng, mối lên chân kê thì nói một tiếng trong nhóm, các nhà khác kiểm luôn giàn mình.

Việc chung và việc từng nhà

Mùa mưa: lúc nên đi một vòng cùng nhau

Đầu mùa mưa là lúc mối lên mạnh và chuột dồn vào chỗ khô. Nhiều xóm nuôi chọn một buổi chiều cuối tuần, mỗi nhà cử một người, đi lần lượt qua các khu đặt thùng: gõ chân kê, soi đáy thùng, chỉ cho nhau chỗ nào có vệt đất mối, chỗ nào có hang chuột. Người mới vào nghề đi theo một buổi là học được nhiều hơn đọc cả chục bài.

Ghi lại nhà nào đã thay chân kê, khu nào hay có chuột, để mùa sau biết bắt đầu từ đâu. Nhóm nào thích ghi chép có thể dùng app quản lý trại ong để lưu lịch kiểm và tình trạng từng đàn, mỗi nhà tự xem lại được.

Những chuyện nghề của các khu nuôi chung được kể thêm trong mục Câu chuyện nghề; các sự cố khác như kiến, mưa dột ở mục Sự cố thường gặp.

Khi cả khu cần thêm đàn hay muốn bán mật chung

Sau một mùa bị chuột phá, có nhà mất đàn yếu, có nhà còn dư thùng tốt. Cách lành nhất là nhân đàn bằng tách từ đàn khoẻ trong xóm, không đi bắt tổ rừng. Nếu cả khu thiếu giống hoặc muốn xem một trại đã nuôi lâu năm bố trí thùng ra sao, có thể liên hệ trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh, nơi có tổ ong dú giống, mật ong dú, hộp quà mật và son dưỡng môi từ sáp ong dú. Một nhóm nuôi chung cũng có thể học cách làm các món từ sáp, mật để bán thay vì chỉ bán mật thô.

Câu hỏi thường gặp