Sau mùa mưa, cả xóm cùng kiểm mốc thùng ong dú

Ở những xóm có nhiều hộ cùng nuôi ong dú, mùa mưa qua đi thường kéo theo một câu hỏi chung: nhà ai thùng cũng mốc, đàn nhà ai cũng thưa đi ít nhiều. Mỗi hộ tự mày mò thì người biết cách làm nhanh, người chưa biết thì loay hoay, có khi mở thùng ra chà rửa làm đàn bỏ đi luôn.

Cách làm gọn hơn là chọn một buổi khô ráo đầu mùa nắng, cả xóm cùng đi một vòng kiểm thùng. Người có kinh nghiệm chỉ, người mới học tại chỗ, thùng khô và đàn khoẻ được san sẻ cho nhau. Bài này gợi ý cách tổ chức một buổi như vậy.

Chuẩn bị trước buổi đi kiểm

Hẹn nhau từ vài hôm trước, chọn khung giờ trưa đến chiều sớm, lúc ong đang đi làm và trời khô nhất. Mỗi tổ đi nên mang:

• Vài thùng gỗ khô đã để thoáng, không mùi sơn, không mùi dầu, do các hộ góp lại.
• Giẻ vải sạch, giấy thấm, muỗng hoặc que dẹt để vét rác đáy.
• Túi đựng rác, dao nhỏ để cắt bọng hỏng, dầu nhớt để dặm lại chân chống kiến.
• Sổ hoặc điện thoại để ghi tình trạng từng thùng của từng hộ.

Điều cần thống nhất trước: không ai mang thuốc chống mốc, cồn, giấm hay vôi bột vào thùng có ong, dù có người quen làm vậy với thứ khác.

Phiếu kiểm chung cho mỗi thùng

Ý nghĩa của phiếu là để mọi người dùng cùng một thước đo. Đi tới thùng nào, nhìn cửa tổ trước, mở nắp sau, rồi xếp vào một trong bốn mức:

Thùng xanh chiếm đa số là điều đáng mừng, và cũng là bài học cho người mới: thấy mốc chưa chắc đã phải ra tay.

Làm theo thứ tự khi phải chuyển đàn

1. Đặt thùng khô cạnh thùng cũ, mở cả hai.
2. Người có kinh nghiệm bê cụm bọng trứng nhộng, giữ nguyên chiều đứng như cũ.
3. Bọng mật lành và khô thì đặt cạnh cụm trứng; bọng mốc nhũn cắt bỏ, cho vào túi.
4. Đậy nắp thùng mới, đặt đúng vị trí thùng cũ để ong đi làm về tìm được cửa.
5. Thùng cũ mang về cạo sạch, phơi nắng nhiều ngày; gỗ mục thì đốt bỏ, không dùng lại.

Với thùng mức đỏ, quân quá ít thì gượng giữ riêng một đàn thường không qua nổi. Ghép vào đàn khoẻ của chính hộ đó, hoặc nhờ hộ hàng xóm nếu nhà không còn đàn nào, rồi sau này tách lại khi đàn đã đông. Nhân đàn trong xóm nên đi bằng cách tách từ đàn khoẻ, không lên rừng bắt tổ hoang.

Bàn chung sau buổi kiểm

Buổi đi kiểm có giá trị nhất ở phần ngồi lại cuối ngày. Ghép các phiếu lại, thường sẽ thấy thùng mốc nặng tập trung ở vài kiểu chỗ đặt giống nhau: sát mương, dưới tán cây rậm, kê thấp trên gạch, mái che lợp vội. Từ đó cả xóm có thể thống nhất vài việc chung cho trước mùa mưa sau, như cùng làm chân sắt, cùng phát quang gầm, góp tiền mua tấm lợp chung.

Những câu chuyện kiểu này các xóm khác cũng từng kể ở mục Câu chuyện nghề, còn mẹo cụ thể về kê thùng, làm mái có ở Chia sẻ kinh nghiệm.

Khi xóm cần thêm đàn hoặc muốn bán bớt

Sau một mùa mưa, có hộ hụt đàn cần bù, có hộ đàn dư muốn bán bớt, có hộ còn mật dư. Chợ người nuôi là chỗ để các hộ trong và ngoài xóm tìm nhau mua bán tổ, mật. Còn khi cả xóm muốn có nguồn tổ giống ổn định, hoặc tìm mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú, hộp quà mật để làm quà, có thể liên hệ trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh.

Câu hỏi thường gặp