Thùng ong dú đổ sau giông: cả xóm cùng xử lý

Ở những xóm nhiều nhà cùng nuôi ong dú, một trận giông lớn hiếm khi chỉ làm đổ một thùng. Sáng hôm sau, nhà này có thùng nằm dưới gốc mít, nhà kia giàn kệ nghiêng hẳn, nhà bên cạnh bị cành tre gãy đè lên. Lúc ấy, cách cả xóm cùng xử lý mới quyết định giữ được bao nhiêu đàn, chứ không chỉ tay nghề của từng nhà.

Bài này viết cho người nuôi ong trong cộng đồng: hội nhóm nuôi ong ở xã, xóm có nhiều hộ nuôi, hay mấy anh em trong nhóm hay trao đổi đàn. Đi theo dòng thời gian từ lúc giông tan đến trước mùa mưa năm sau.

Sáng sớm sau giông: đi một vòng, chia việc

Đừng mỗi nhà tự lo nhà mình rồi thôi. Có nhà chủ đi vắng, có người già yếu không tự nâng được thùng, có nhà nuôi mới chưa biết làm gì. Trong nhóm nhắn nhau một câu, rồi chia người đi một vòng.

Khi đi xem, xếp các thùng theo thứ tự cần làm trước:

Ong dú không có ngòi đốt, nên ai trong xóm cũng có thể ra tay giúp, kể cả người chưa từng nuôi. Chỉ cần dặn họ nâng nhẹ, giữ nắp.

Dựng thùng nhà người khác: mấy điều phải giữ

• Đúng chỗ, đúng hướng: ong của nhà nào nhớ vị trí cửa tổ nhà đó. Xoay lệch hay dời sang giàn khác là ong đi làm về lạc.
• Không gộp, không đổi thùng: thấy hai thùng đổ cạnh nhau cũng đừng tự ý gom tổ vào một thùng.
• Báo lại chủ nhà: chụp ảnh, nhắn thùng nào bị gì, đã làm gì, để chủ biết theo dõi.
• Thùng nứt vỡ: che tạm cho kín, chờ chủ về hoặc người rành nghề chuyển đàn sang thùng mới.

Trong ngày: lau mật, chặn kiến cho cả xóm

Đây là chỗ nuôi ong trong cộng đồng khác nuôi một mình. Mật ong dú loãng, nhiều nước, có mùi rõ. Một nhà để mật chảy ra không lau, kiến kéo đàn tới, rồi từ đó lan sang giàn nhà kế bên.

1. Thùng nào có mật rỉ: mở nhanh, lau phần mật đọng, lấy mảnh bọng vỡ rời ra ngoài, đóng lại.
2. Lau cả mặt ngoài thùng, chân giàn, chỗ đất có mật nhỏ xuống.
3. Làm lại lớp chống kiến ở chân giàn của mọi nhà trong khu vực, vì mưa thường bắn bùn lấp hoặc làm tràn chén nước.
4. Dọn cành lá gãy đang bắc cầu từ đất lên thùng, đó là đường kiến đi tắt qua lớp chống kiến.

Tuần sau đó: theo dõi chung, không mở thùng

Sau khi dựng lại, đàn cần được để yên. Mỗi nhà sáng ra nhìn cửa tổ, nhìn chân giàn xem có đường kiến không. Nhóm nên có một chỗ ghi chung, đơn giản là nhắn trong nhóm hoặc dùng sổ theo dõi trên app.ongdu.com: thùng nào đã thấy ong tha phấn về lại, thùng nào cửa tổ vẫn vắng. Thùng nào sau vài ngày vẫn yếu thì người rành trong nhóm tới xem kỹ.

Trước mùa mưa năm sau: việc cả xóm làm chung

Ngồi lại sau mùa giông, nhìn danh sách thùng đổ, thường thấy nguyên nhân lặp lại: cọc gỗ mục cùng đợt, giàn đặt dưới bụi tre hay hàng cây chưa phát, khu đất trũng hay lún, lối đi nơi trâu bò, chó thả rông chạy qua. Những thứ này một nhà khó làm, cả xóm làm thì nhẹ:

• Hẹn một buổi phát cành khô, tỉa bụi tre vươn qua các giàn ong.
• Mua chung cọc bê tông hay ống sắt, dây kẽm để thay chân giàn mục.
• Thống nhất kiểm giàn, dây buộc, mái che vào một thời điểm đầu mùa.
• Người mới vào nghề được người cũ chỉ cách đặt giàn chắc ngay từ đầu.

Những chuyện cả xóm cùng nuôi, cùng giữ đàn còn nhiều trong mục Câu chuyện nghề và Chia sẻ kinh nghiệm.

Nhóm nuôi muốn học thêm, mua tổ giống

Nhiều nhóm sau một mùa mất đàn thường muốn bổ sung đàn khoẻ và học lại cách đặt giàn cho chuẩn. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống tách từ đàn nuôi, mật ong dú, các sản phẩm từ sáp ong dú, thông tin tại ongquy.com. Nhóm muốn đi xem trại, học thực hành cùng nhau có thể đăng ký ở ongdu.com/tour.

Câu hỏi thường gặp