Tìm tổ ong dú giống ngay trong xóm: hỏi ai, mua sao

Ở nhiều vùng quê, ong dú không phải thứ gì xa lạ. Có nhà treo vài khúc gỗ dưới mái hiên từ đời ông bà, có nhà đặt mấy thùng gỗ sau vườn cho vui. Vậy mà người mới muốn nuôi lại hay lên mạng tìm mua ở tận đâu đâu, trong khi tổ giống tốt nhất có khi nằm cách nhà vài ngõ.

Bài này dành cho người muốn bắt đầu bằng con đường của làng xóm: dò ai đang nuôi, nhận tổ từ người quen, và giữ được mối quan hệ để cả xóm cùng có ong.

Vì sao tổ trong xóm là nguồn tốt nhất

Tổ ong ở nhà hàng xóm đã sống qua đúng mùa mưa, mùa khô, đúng những đợt nắng hay rét của vùng mình. Nó đã quen hoa của những cây trồng phổ biến quanh đó: cây ăn trái, hàng rào, cây bông trước ngõ. Mang về nhà mình thì gần như không phải làm quen lại.

Đường chở ngắn nên tổ ít bị xóc. Người bán ở ngay trong xóm nên có chuyện gì cứ sang hỏi, thậm chí nhờ qua nhìn giúp. Đó là thứ mà mua ở xa không có được.

Dò hỏi trong xóm: đi đâu, hỏi ai

• Nhà có vườn lâu năm: các bậc lớn tuổi thường biết nhà nào nuôi ong, nhà nào từng có tổ.
• Người làm vườn, người thu mua trái cây: họ đi khắp các vườn, thấy thùng ong ở đâu là nhớ.
• Nhóm nông dân, hợp tác xã, nhóm trao đổi của xã: hỏi một câu là có người chỉ.
• Hàng quán đầu làng: chỗ người ta ngồi chuyện trò, hỏi ai bán mật ong dú là lần ra người nuôi.

Khi đã tìm được người nuôi, đừng mở lời bằng giá. Xin qua xem tổ, hỏi chuyện họ nuôi bao lâu, tổ tách từ đâu. Người nuôi trong xóm thường quý người thật lòng muốn học, và sẵn sàng để lại tổ tốt hơn cho người như vậy.

Ba cách nhận tổ giống từ người trong xóm

Cách thứ ba rất hợp tinh thần làng: mình chuẩn bị thùng, người có nghề tách giúp, mình đứng bên học. Tổ mới cần thời gian ổn định ở chỗ tách, người nuôi sẽ cho biết khi nào chở về được. Nhân đàn ong dú là tách từ đàn nuôi, chứ không phải đi bắt tổ hoang trong rừng hay hốc cây — làm vậy tổ dễ vỡ, dễ bỏ, lại hại ong ngoài tự nhiên.

Những chuyện giữ hòa khí khi mua bán trong xóm

1. Hẹn giờ lấy tổ vào chiều tối, đến đúng hẹn, mang sẵn lưới bịt cửa và băng keo.
2. Thỏa thuận rõ trước: tổ có kèm thùng không, nếu tổ yếu trong tuần đầu thì xử lý thế nào.
3. Không mặc cả lấy được, cũng đừng nhận không — tổ giống là công nuôi nhiều tháng của người ta.
4. Mỗi lần mở thùng, có gì lạ thì sang hỏi, đừng tự xoay xở rồi để mất tổ.
5. Khi đàn mình đã mạnh và tách được, để lại cho người sau trong xóm. Đó là cách nghề ong lan ra.

Những câu chuyện người trong làng truyền nghề cho nhau được ghi lại ở mục Câu chuyện nghề, và nhiều mẹo nhỏ từ người nuôi ở Chia sẻ kinh nghiệm.

Khi trong xóm chưa ai nuôi

Không phải làng nào cũng sẵn người nuôi ong dú. Khi đó có thể tìm trên chợ mua bán giữa người nuôi, ưu tiên người ở cùng huyện, cùng tỉnh để vẫn giữ được cái lợi ở gần. Hoặc tìm tới một trại nuôi bài bản như Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh: trại có tổ ong dú giống nuôi trong thùng, mật ong dú, và sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật. Một vài nhà trong xóm cùng nhận tổ một lượt rồi chăm cùng nhau cũng là cách hay — vài năm sau, chính xóm mình sẽ thành nguồn tổ giống cho xóm bên.

Câu hỏi thường gặp