Chọn chỗ đặt tổ ong dú khi cả xóm cùng nuôi

Ở những xóm có nhiều nhà cùng nuôi ong dú, chuyện chọn chỗ đặt tổ không còn là chuyện riêng của một khu vườn. Đàn nhà mình bay sang vườn hàng xóm kiếm hoa, đàn nhà hàng xóm cũng bay qua đây. Một nhà phun thuốc cho rẫy, cả xóm có thể cùng chịu. Một thùng đặt sát lối đi chung, trẻ nhỏ đi học về ngang qua mỗi ngày.

Vì vậy, khi đặt tổ trong vườn nhà ở một nơi nuôi chung như vậy, nên nhìn từ ngoài vào: trước là xóm, sau mới tới vườn, cuối cùng mới tới cái thùng.

Bước một: vẽ lại xóm trong đầu

Đi một vòng quanh nhà, nhìn xa hơn hàng rào. Ghi nhớ mấy thứ: ruộng lúa, rẫy rau, vườn cây ăn trái nào nằm gần; nhà nào trồng loại cây hay phải phun; đường đi chung, chỗ trẻ con tụ tập, chỗ chăn bò, thả gà. Ong dú bay kiếm ăn quanh tổ, nên những gì ở trong tầm đó đều ảnh hưởng tới đàn, dù không nằm trong vườn mình.

Ở vùng nông thôn, mùa phun thuốc thường đi theo mùa vụ. Biết được thời điểm phun của cánh đồng gần nhà là biết được những tuần nào cần để mắt tới đàn nhiều hơn.

Bước hai: chọn góc trong vườn

Khi đã có hình dung về xóm, quay lại khu vườn của mình. Góc tốt là góc thoả nhiều điều kiện nhất trong danh sách sau:

1. Ở phía xa khu đất hay phun thuốc nhất, có nhà hoặc hàng cây chắn ở giữa thì càng tốt.
2. Có nắng sáng, có bóng mát vào buổi chiều.
3. Cao ráo, không đọng nước sau mưa.
4. Lệch khỏi lối đi chung và chỗ hàng xóm hay qua lại.
5. Không có cành cây, hàng rào hay dây phơi chạm vào chỗ đặt thùng.

Không phải vườn nào cũng thoả hết. Nếu phải đánh đổi, ưu tiên điều số một và số hai: thuốc và nắng chiều là hai thứ gây hại lớn và khó khắc phục nhất.

Bước ba: nói chuyện với hàng xóm

Đây là bước nhiều người bỏ qua, và cũng là bước làm nên khác biệt ở một làng nuôi ong. Một lời báo trước tốn rất ít công mà tránh được nhiều chuyện:

• Cho nhà bên cạnh biết mình vừa đặt thùng ở đâu, để họ không lỡ dọn vườn, đốt rác hay phun xịt ngay sát đó.
• Hỏi lịch phun thuốc của họ, xin được báo trước một hôm.
• Giải thích ong dú không có ngòi đốt, để người lớn trong nhà yên tâm và dặn trẻ con không chọc phá.
• Nếu xóm có nhóm người nuôi, trao đổi chung về chuyện hạn chế phun vào giờ ong bay nhiều.

Những câu chuyện người nuôi trong làng giữ hoà khí với nhau, có thể đọc thêm ở mục Câu chuyện nghề.

Bước bốn: đừng dồn quá nhiều thùng một chỗ

Khi cả xóm cùng nuôi, nguồn hoa quanh đó là nguồn chung. Đặt quá nhiều đàn tập trung vào một góc nhỏ thì các đàn phải tranh nhau kiếm ăn, nhất là vào mùa ít hoa. Một vài cách giữ cân bằng:

Đàn mạnh nên được nhân bằng cách tách, đặt đàn con ở góc vườn khác hoặc gửi nhà khác trong xóm, thay vì đi bắt tổ ngoài rừng về.

Khi đã đặt rồi

Ong dú định vị theo cảnh quan quanh cửa tổ, nên đặt rồi thì để yên. Nếu sau này thấy góc đó không hợp, ví dụ nhà bên mới trồng rẫy và bắt đầu phun, thì dời vào chiều tối, dời từng đoạn ngắn qua nhiều ngày, hoặc gửi tạm ra nơi đủ xa rồi mới đưa về chỗ mới. Kinh nghiệm xử lý các tình huống bất ngờ khác có ở mục Sự cố thường gặp.

Nguồn đàn giống và nơi học hỏi

Với những nhóm trong xóm muốn bắt đầu cùng nhau, lấy giống từ một nơi nhân đàn bằng cách tách sẽ dễ theo dõi hơn. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật; xem tại ongquy.com. Nhóm nào muốn cùng đi xem cách trại bố trí thùng ngoài vườn thật có thể đăng ký tour tham quan và học thực hành.

Câu hỏi thường gặp